ΓΙΑΤΙ ΣΕ ΕΜΕΝΑ;

Η διάγνωση της Σκλήρυνσης κατά πλάκας (ΣΚΠ) έρχεται συνήθως στην πιο τρυφερή φάση της νεαρής ενήλικης ζωής, κατά την οποία ο άνθρωπος ονειρεύεται, προβληματίζεται, πρωτογεύεται τους καρπούς και τις δυσκολίες της ζωής.

Ποτέ ξανά τρεις λέξεις δε διαφοροποίησαν τόσο δραστικά τον προσανατολισμό ενός ανθρώπου και δε δημιούργησαν μέσα του πλήθος αποριών γύρω από το μέλλον. Στην αυγή του 21ου αιώνα ωστόσο, οι ραγδαίες θεραπευτικές εξελίξεις γύρω από τη ΣΚΠ έρχονται να προσδώσουν πολλαπλές νότες αισιοδοξίας στο πεντάγραμμο του μέλλοντος.

Τι είναι ακριβώς η σκλήρυνση κατά πλάκας (ΣΚΠ);

Η σκλήρυνση κατά πλάκας είναι μία χρόνια φλεγμονή του κεντρικού νευρικού συστήματος (εγκέφαλος και νωτιαίος μυελός), η οποία χαρακτηρίζεται κατά τα πρώτα στάδια κυρίως από καταστροφή του περιβλήματος των νεύρων (μυελίνη). Η βλάβη του περιβλήματος αυτού οδηγεί σε δυσλειτουργία των νεύρων και στην εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων της νόσου.

Γιατί σε εμένα ;

Η ακριβής αιτία της νόσου παραμένει έως και σήμερα ένας άλυτος γρίφος της σύγχρονης νευρολογίας. Θεωρούμε ωστόσο, ότι με βάση τα σημερινά επιστημονικά δεδομένα πρόκειται για μία διαταραχή του αμυντικού συστήματος του οργανισμού (ανοσοποιητικό σύστημα), η οποία εμφανίζεται σε άτομα με σχετική γενετική προδιάθεση. Δεν αρκεί ωστόσο μόνο η γενετική προδιάθεση, αλλά έρχεται να επιδράσει καθοριστικά, σαν δεύτερο κομμάτι του παζλ και ο περιβαλλοντικός παράγοντας, ώστε το «φυτίλι» που υπάρχει μέσα μας να αρχίσει να σιγοκαίει.

Ο περιβαλλοντικός παράγοντας αφορά την επίδραση κυρίως των λοιμώξεων που συμβαίνουν κατά την πορεία της ζωής (κυρίως ιογενείς), οι οποίες οδηγούν σε δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος. Επιπλέον, επιβαρυντική θεωρείται η επίδραση της λανθασμένης διατροφής (πλούσιας σε κορεσμένα λίπη), του καπνίσματος, αλλά και του σύγχρονου, γεμάτου άγχους τρόπου ζωής.

Τα ανωτέρω οδηγούν σε δυσλειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος, που έχει ως αποτέλεσμα οι ίδιες, οι δομές του οργανισμού (νεύρα) να αναγνωρίζονται ως ξένες και να ξεκινά η διαδικασία εξουδετέρωσης τους με την παραγωγή της φλεγμονώδους αντίδρασης. Η καταστροφή αυτή, λαμβάνει χώρα στο περίβλημα των νεύρων (μυελίνη) και οδηγεί ανάλογα με την εντόπιση της σε αντίστοιχα συμπτώματα.

Ποια είναι τα συχνότερα συμπτώματα της ΣΚΠ;

Τα συμπτώματα της ΣΚΠ διαφέρουν από ασθενή σε ασθενή και εξαρτώνται από το τμήμα του νευρικού συστήματος που έχει προσβληθεί. Συχνότερα παρατηρούνται:

1. θόλωση της όρασης από φλεγμονή του οπτικού νεύρου (οπτική νευρίτιδα),

2. διαταραχή της κινητικότητας ή της αισθητικότητας με εμφάνιση παραλύσεως, αύξησης του μυϊκού τόνου (σπαστικότητα) ή μουδιάσματος ενός ή περισσοτέρων άκρων,

3. διαταραχή της ισορροπίας (αταξία) ή της ομιλίας (αφασία, δυσαρθρία),

4. ακράτεια ούρων ή στυτική δυσλειτουργία από προσβολή του αυτόνομου νευρικού συστήματος.

Ποιες είναι οι μορφές της νόσου και ποια η πρόγνωσή τους;

Οι συχνότερες μορφές της νόσου είναι:

1. η υποτροπιάζουσα (αφορά περίπου το 85% των ασθενών), κατά την οποία ο πάσχων εμφανίζει περιόδους εξάρσεων και υφέσεων, με ξαφνική εμφάνιση νέων ενοχλημάτων ή επιδείνωση των ήδη γνωστών. Το 65% των ασθενών αυτών μεταπίπτει στην πορεία της νόσου σε μία φάση προοδευτικής επιδείνωσης, που χαρακτηρίζεται από μόνιμα νευρολογικά συμπτώματα  (δευτεροπαθώς προϊούσα μορφή). Αντίθετα, το υπόλοιπο 20% των ασθενών θα παρουσιάσει την πρώτη δεκαετία της νόσου ελαφρές μόνο εξάρσεις, με μακρά διαστήματα υφέσεων και εμφάνιση ελάχιστης λειτουργικής αναπηρίας (καλοήθης μορφή).

2. η πρωτοπαθώς προϊούσα (αφορά το 12-14% των ασθενών),  που χαρακτηρίζεται από προοδευτική επιδείνωση της νόσου με την πάροδο του χρόνου, χωρίς σαφείς χρονικά, περιόδους εξάρσεων και υφέσεων.

3. κεραυνοβόλος μορφή (νόσος του Marburg , αφορά <1% των ασθενών), που χαρακτηρίζεται από εκρηκτική έναρξη, με εμφάνιση βαριάς μορφής νευρολογικών ελλειμμάτων και ταχεία εξέλιξη της αναπηρίας.

Είναι η ΣΚΠ κληρονομική;

Η ΣΚΠ δεν θεωρείται κληρονομική νόσος, δηλαδή δεν ακολουθεί τους κλασικούς βιολογικούς κανόνες της μεντελικής κληρονομικότητας. Ωστόσο, σε μελέτες που έγιναν στο γενεαλογικό δένδρο των ασθενών με ΣΚΠ, συχνά διαπιστώθηκε οικογενής προδιάθεση για την εμφάνιση της  νόσου. Συγκεκριμένα, ο κίνδυνος νόσησης από ΣΚΠ στον γενικό πληθυσμό, αν και οι δύο γονείς είναι υγιείς, είναι περίπου 0,1%. Ο κίνδυνος αυτός αυξάνεται σε 3%, αν ο ένας γονέας πάσχει ήδη από ΣΚΠ, ενώ σε διδύμους με πανομοιότυπο γενετικό υλικό, η πιθανότητα ο/η δίδυμος/η, αδελφός/ή ενός ατόμου με σκλήρυνση κατά πλάκας να νοσήσει από αυτή είναι 30%.

Ποια η θεραπεία της ΣΚΠ;

Αιτιολογική θεραπεία της ΣΚΠ δυστυχώς δεν έχει ανακαλυφθεί έως σήμερα. Η θεραπευτική αντιμετώπιση αφορά την αποτροπή των εξάρσεων της νόσου, με τη χρήση ανοσοτροποιητικών ή ανοσοκατασταλτικών φαρμάκων και τη στοχευμένη συμπτωματική θεραπεία για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών.

Θεραπευτικά ‘όπλα’ αποτελούν η εντατική φυσιοθεραπεία, λογοθεραπεία και εργοθεραπεία, όπως και η χρήση εγκεκριμένων φαρμάκων για τη βελτίωση της αναπηρίας και της ποιότητας ζωής του ασθενούς.